قرآن اينجا مىگويد كه مترفين مىگويند : وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً ما ، هم پولمان بيشتر است هم فرزندانمان . مىدانيد كه در زندگى اجتماعى قديم ، فرزندان نفرات بوده و نفرات نقش فوق العاده‌اى داشته . وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ . معنايش اين است كه اگر اين حرفها راست باشد و قيامتى باشد چون ما عزيزكرده‌هاى خدا هستيم معذّب هم نخواهيم بود . اينجا كه مىفرمايد مترفين چنين گفتند ، آيا قرآن مىخواهد بگويد كه فقط مترفين‌اند كه مخالفت مىكنند ؟ ( نكتهء اصلى اين است ) يا قرآن مىخواهد بگويد هميشه از مترفين شروع مىشود . يك وقت ما مىگوييم كه هميشه مترفين ، ملأ ، مستكبرين هستند كه در مقابل پيغمبران ايستادگى مىكنند و منحصراً آنها هستند . يك وقت مىگوييم هميشه از آنها شروع مىشود و احياناً به غير آنها سرايت مىكند . قرآن اين را مىخواهد بگويد . قرآن مىگويد هميشه فسادها از آنها شروع مىشود و احياناً به ديگران سرايت مىكند و لهذا آن آيهء ديگر مىفرمايد : وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً « 1 » . آن وقت كه ارادهء ما ( يعنى در جريان سنت ما ) به اين تعلق مىگيرد كه مردمى هلاك بشوند امر مىكنيم به مترفين آنها ، يا : أَمَرْنا مُتْرَفِيها ( بعضى أَمَرْنا را أَمَرْنا گرفته‌اند ) يعنى كار را به دست مترفين مىدهيم ، آنها هم كه فاسد و فاسق‌اند ، از اينها فسق به همهء مردم سرايت مىكند ، بعد همهء مردم مستحق عذاب مىشوند ، همه را يكسره دگرگون مىكنيم . پس صحبتْ اين است كه از مترفين شروع مىشود ولى به غير مترفين سرايت مىكند . آيات سورهء غافر سورهء غافر ، كه سورهء مؤمن هم گفته مىشود ، آيات 47 تا 50 . راجع به آل فرعون است . بعد از اينكه مىفرمايد : أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ مىفرمايد : وَ إِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ در آتش با يكديگر مجادله مىكنند ( نظير همان مجادله‌اى كه قبلًا گفتيم ) فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ ضعيفان به مستكبران مىگويند ما دنباله رو شما بوديم ، آيا شما مىتوانيد يك مقدارى هم شده از عذاب ما كاهش بدهيد ؟ قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها مستكبرين مىگويند همهء ما اينجا يك جور محكوم هستيم ، خداوند ميان بندگان خودش حكم كرده و كار تمام شده . وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ . از آنها كه مأيوس مىشوند ، به خازنان جهنم مىگويند از پروردگارتان بخواهيد كه « روزى » « 2 » عذاب را به

--> ( 1 ) اسراء / 16 . ( 2 ) [ يعنى يك روز . ]